Tổng Hợp

Từ thông tin đến câu chuyện

Dù bạn là nghiên cứu viên hay bà nội trợ chính cống, lúc ngồi lê la với đám bạn hay tình tự bên người yêu, trao đổi thông tin là một phần không thể thiếu. Sự trao đổi đó có sự tham gia của hai bên: người truyền thông tin (người viết/người nói/người kể) và người nhận thông tin (người đọc/người nghe). Chúng ta trao đổi thông tin bằng nhiều thứ ngôn ngữ: Tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Nhật, cho đến các mã code máy tính loằng ngoằng cũng là một kiểu ngôn ngữ, bằng nhiều phương tiện: nói thành lời hay dùng body language, dùng hình ảnh hay là âm nhạc.

Từ thông tin đến câu chuyện
Từ thông tin đến câu chuyện

Storytelling, bạn có thể đơn giản hiểu là một cách thức truyền tải thông tin. Nói cho hình ảnh, storytelling là gói ghém những thông tin, thông điệp bạn muốn nói vào một chiếc hộp, trang trí và thắt thêm cái nơ để người nhận hồi hộp hơn, tò mò hơn, phấn chấn hơn và dễ tiếp nhận hơn khi đón nhận những điều bên trong.

THẾ NÀO LÀ MỘT CÂU CHUYỆN?

Như mọi thứ khác trên đời, người ta có nhiều cách để định nghĩa: “Thế nào là một câu chuyện?”, nhưng cho phép tôi được chọn cách đơn giản và dễ hiểu cho chúng ta nhất: Trọng tâm của một câu chuyện là một (hay nhiều) vấn đề và người kể chuyện dẫn dắt chúng ta đi đến chỗ giải quyết vấn đề đó.
Cấu trúc của một câu chuyện có thể minh họa như đồ thị trong ảnh.

Xoay quanh vấn đề cần giải quyết, trong mỗi câu chuyện sẽ có:

1. Nhân vật

(là con người, đồ vật hoặc có thể một khái niệm trừu tượng) được khắc họa dễ nhớ với những đặc điểm dễ nhận dạng.
Trong cuốn “Thinking, Fast and Slow” của Daniel Kahneman, tác giả đồng thời là nhà tâm lý học có đề cập đến điểm đặc trưng của con người là dễ ghi nhớ các khái niệm trừu tượng khi chúng được cụ thể hóa, dễ nhớ đồ vật khi chúng được nhân cách hóa, và dễ nhớ các thông tin hơn khi chúng được chuyển hóa và gắn với các nhân vật. Áp dụng ngay trong cuốn sách, tác giả đã xây dựng hai nhân vật để mô tả cách thức vận hành của tâm lý con người – Nhân vật thứ nhất là “Fast Thinking System” (Tượng trưng cho phần cảm tính của con người, với tính cách là ít phân tích, phản ứng nhanh, bản năng, lúc nào cần mẫn như một ứng dụng chạy nền) và nhân vật thứ hai là “Slow Thinking System” (Tượng trưng cho phần lý trí của con người, với tính cách là so sánh thiệt hơn, phản ứng chậm, cần nhiều thời gian và sự tập trung, chỉ được bật lên khi cần đến). Bộ đôi đồng hành và bổ sung nhau.

2. Sự kiện/tình huống

Nhân vật đã xây dựng cần được đặt vào những bối cảnh và tình huống để khắc họa rõ hơn tính cách của họ. Cũng cùng ví dụ trên, Fast Thinking và Slow Thinking được khắc họa qua nhiều tình huống trong cuộc sống (lái xe, chạy bộ, làm bài kiểm tra…), qua nhiều thí nghiệm để làm rõ hơn tính chất mô tả: Fast thinking nhanh nhẹn nhưng thiếu cân nhắc, Slow Thinking tinh vi hơn và dễ bị mệt mỏi hơn.

CÂU CHUYỆN = THÔNG TIN 1 + THÔNG TIN 2 + … + THÔNG TIN N

Bạn hãy nhìn 2 dãy số dưới đây:
Dãy thứ nhất: 2 5 9 1 4 8 3 7 6
Dãy thứ hai: 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Theo bạn, dãy số nào sẽ dễ nhớ hơn?

Tôi đoán, đa số chúng ta sẽ dễ ghi nhớ dãy thứ 2 hơn. Dù rằng cả hai dãy đều có những thành phần như nhau (số tự nhiên từ 1 đến 9), nhưng dãy thứ hai lại dễ dàng nhớ được ngay vì chúng ta không khó để nhìn ra trật tự/quy luật của nó, trong khi dãy thứ nhất các số được xếp ngẫu nhiên lộn xộn.

Đó là tầm quan trọng của Trật tự Logic.

Thông tin cũng giống như những con số đơn lẻ. Một cách rất tự nhiên, con người ghi nhớ thông tin bằng cách đặt nó vào một chuỗi tương quan. Khi trình bày một vấn đề, ta tìm cách gom các thông tin lại theo một trật tự logic nào đó. Người ta thường gọi đó là bố cục/dàn ý. Quen thuộc nhất trong Academic Writing là cách viết liệt kê ra Luận điểm (Main Ideas), mỗi Luận điểm được củng cố bằng Luận cứ (Supporting Ideas).

Storytelling, bản chất, cũng là một cách để kết hợp các thông tin.
Thông tin được người kể dùng để mô tả nhân vật và tình huống. Nếu câu chuyện là một dãy số, thông tin sẽ là các phần tử. Nếu câu chuyện là một nồi lẩu, thông tin sẽ là rau củ.
Chưa dám bàn đến chuyện ngon – dở, một nồi lẩu thế nào là vừa ăn? Chúng ta sẽ bàn ở phần sau.

Nguồn: Mai Anh

Post Comment